Sự cố làm lại phổ biến nhất trong xưởng uốn là "góc không đúng": bản vẽ yêu cầu 90°, uốn ra 85° hoặc 95°. Trên thép carbon không rõ rệt như vậy, trên thép không gỉ gần như là tất yếu — vì tốc độ hóa bền biến dạng và giới hạn chảy của nó đều cao.
Đánh giá trong một câu
Độ đàn hồi tăng khi R/t (bán kính trong khi uốn / độ dày tấm) tăng, tăng khi độ bền vật liệu tăng, uốn dọc theo hướng cán nhỏ hơn so với uốn ngang. Xác định rõ "bán kính uốn" và "hướng cán" khi đặt hàng đáng tin cậy hơn nhiều so với việc để công nhân bù trừ bằng cảm giác sau đó.
Độ đàn hồi từ đâu mà có
Khi uốn, lớp ngoài chịu kéo, lớp trong chịu nén, sau khi dỡ tải phần đàn hồi phải phục hồi, góc liền "bật trở lại". Vấn đề của thép không gỉ nằm ở:
- Hóa bền biến dạng nhanh: chỉ số hóa bền biến dạng của 304 rõ ràng cao hơn thép carbon thấp, vùng biến dạng nhanh chóng trở nên cứng;
- Giới hạn chảy cao: lượng biến dạng đàn hồi có thể phục hồi sau khi dỡ tải lớn hơn;
- Vì vậy với cùng R/t và độ dày tấm, độ đàn hồi của thép không gỉ thường gấp hơn hai lần thép carbon.
Bốn biến số (xếp theo mức độ ảnh hưởng)
- Tỷ lệ R/t: ảnh hưởng lớn nhất. R/t càng lớn độ đàn hồi càng lớn. Theo kinh nghiệm khi R/t < 1 độ đàn hồi nhỏ nhưng dễ nứt; R/t = 1–3 là khoảng thường dùng; khi R/t > 5 độ đàn hồi rất đáng kể, thường cần tạo hình hai lần hoặc khuôn chuyên dụng;
- Độ bền vật liệu: 304 < 316L < 2205 < 2507, độ đàn hồi tăng dần; trạng thái cứng cán nguội (như 1/2H) còn lớn hơn trạng thái ủ;
- Chiều rộng mở rãnh V: độ mở càng lớn, khoảng cách điểm tựa càng lớn, độ đàn hồi càng lớn. Độ mở rãnh V thường dùng khoảng 6–8 lần độ dày tấm (V = 6t–8t); dùng rãnh 12t để uốn tấm mỏng, góc chắc chắn không chính xác;
- Hướng cán: dọc theo hướng cán (đường uốn vuông góc với hướng cán) độ đàn hồi nhỏ hơn, cũng không dễ nứt; uốn ngang độ đàn hồi lớn, rủi ro nứt cao, đặc biệt khi R/t nhỏ.
Bù trừ như thế nào
- Uốn quá (overbend): trực tiếp làm góc chày trên nhỏ đi 2–5°, để sau khi đàn hồi rơi vào góc mục tiêu; giá trị cụ thể phải **uốn thử** để xác định, không nên sao chép bảng của người khác;
- Bù trừ khuôn: thêm miếng đệm hoặc sửa khuôn trên khuôn dưới, thay đổi góc uốn hiệu dụng;
- Điều chỉnh R/t: làm bán kính trong lớn hơn một chút có thể giảm rủi ro nứt, nhưng độ đàn hồi sẽ lớn hơn — hai điều này là đánh đổi, cần cân nhắc theo dung sai bản vẽ;
- Ép đáy (coining): dùng áp lực lớn hơn ép vật liệu áp sát khuôn, có thể giảm đáng kể độ đàn hồi, cái giá là tấn vị cao, khuôn mòn nhanh.
Hai điều có thể xác định khi đặt hàng
- Ghi rõ bán kính trong khi uốn: đừng chỉ đưa "uốn 90°". R quá nhỏ sẽ nứt, quá lớn sẽ đàn hồi;
- Nêu rõ hướng cán: đặc biệt với chi tiết uốn dạng thanh dài, kết quả tạo hình dọc hướng cán và ngang hoàn toàn khác nhau.
Hai điều này ghi rõ ràng, xưởng uốn thử một lần là có thể xác định thông số; không ghi rõ, sẽ phải thử sai lặp đi lặp lại, thậm chí cả lô bị phế.
Những cạm bẫy thường gặp
- Dùng lượng bù trừ độ đàn hồi của thép carbon áp cho thép không gỉ;
- Bán kính trong nhỏ hơn độ dày tấm (R < 1t) vẫn làm theo uốn thông thường, bề mặt ngoài trực tiếp nứt;
- Đường uốn song song với hướng cán (uốn ngang) nhưng không ủ hoặc không tăng R, nứt hàng loạt;
- Dùng sai độ mở rãnh V: tấm mỏng đi với rãnh lớn, góc điều chỉnh thế nào cũng không ổn định;
- Bỏ qua trạng thái vật liệu: cùng mác thép, trạng thái ủ và trạng thái cứng chênh lệch độ đàn hồi gấp đôi.
Cho chúng tôi biết mác thép, độ dày tấm, bán kính trong mục tiêu, chiều dài uốn và số lượng, chúng tôi có thể đưa ra đề xuất trạng thái vật liệu (ủ/cứng) và cắt san phẳng, cắt băng theo phương án tạo hình của bạn — nứt và đàn hồi khi uốn, một nửa là do chọn sai trạng thái vật liệu.
